Chị Nguyễn Thị Tâm sau 36 năm giờ mới tìm được anh trai. Ảnh: V.Khánh

Năm 1972, liệt sĩ Nguyễn Xuân Lưu nhập ngũ khi tròn 21 tuổi. Chia tay người vợ vừa cưới được 2 tháng, anh lên đường tình nguyện sang Lào, nơi chiến trường đang vào giai đoạn ác liệt. "Anh trai tôi hy sinh cùng năm với năm nhập ngũ, nhưng cũng chỉ nhận được giấy báo tử chứ không biết anh ở nơi đâu để đưa về quê hương"- chị Nguyễn Thị Tâm (xã Phong Châu, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ) vẫn chưa hết xúc động bên mộ anh trai.

36 năm đằng đẵng dò hỏi tin tức của liệt sĩ Lưu nhưng vẫn biền biệt. Cho đến gần đây, gia đình chị Tâm được đồng đội cùng quê với liệt sĩ Lưu đưa tờ báo “Cựu chiến binh” có dòng thông tin về anh trai mình mới biết anh đã được đưa về an táng tại nghĩa trang Việt - Lào (huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An). Chỉ có những dòng đó thôi đã đem lại hạnh phúc bất ngờ khi gia đình đã hết hy vọng tìm thấy anh.

Khăn gói theo chân những người đi Đại lễ cầu siêu tại nghĩa trang Việt- Lào với hy vọng có anh ở nơi đó. Nhưng cũng phải mất trọn 2 ngày, đi khắp nghĩa trang với 11.000 mộ liệt sĩ, chị Tâm mới tìm thấy nơi yên nghỉ của anh trai mình. Chị kể, ngày đầu tiên khi đến nghĩa trang, không còn kịp ăn uống gì, chị cứ đi từng khu mộ, lần từng hàng bia để tìm tên anh. Đêm đầu tiên đó, chị cứ nằm khóc, nóng ruột chờ đến sáng để lại lên nghĩa trang tìm anh. "Cuối ngày thứ hai, tôi đã thấy anh. Đúng là anh ấy, đúng đơn vị nơi anh nhập ngũ. Cuối cùng, gia đình chúng tôi lại có anh. Mai tôi về quê rồi, giờ chỉ có nguyện vọng, đưa di cốt anh trai về quê để nhang khói đỡ quạnh quẽ".

"Liệt sĩ La, C6-D6-E2, số mộ 6651. Liệt sĩ Chính, liệt sĩ Tiệp, liệt sĩ Bài, liệt sĩ Lập..."- Những dòng thông tin ngắn ngủi như thế này xuất hiện rất nhiều trong số 11.000 ngôi mộ tại nghĩa trang liệt sỹ Việt - Lào. Nhưng những ngôi mộ đó vẫn còn có tên cho người anh hùng đã ngã xuống vì Tổ quốc, vì nghĩa vụ quốc tế thiêng liêng, cao cả. Trong 11.000 ngôi mộ ở nghĩa trang này, có tới 6.900 ngôi mộ khác chỉ đề có dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Tên của các anh được ghi gọn với dòng số: 6610, 6611, 6612, 6613... Ông Võ Trọng Thủy (thị trấn Nam Đàn, Nghệ An) chia sẻ: "Tôi đưa vợ cùng tham gia vào đoàn Phật tử huyện Nam Đàn tới nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào để tham gia vào lễ cầu siêu cho vong linh các anh. Lần đầu tiên vợ tôi tới đây, bà ấy đã không thể kìm được nỗi xúc động trước những con người hy sinh cho đất nước, có tên tuổi, quê quán đầy đủ mà giờ đây chỉ còn được đặt là các con số".

Lọ Penecilin -  vật chứng để anh có tên

Thượng tá Lưu Văn Minh, Trung đoàn 335 huyện Anh Sơn, Nghệ An cho biết, trung đoàn thường xuyên phối hợp với tỉnh sang Lào để quy tập mộ liệt sĩ. Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào là nghĩa trang lớn nhất quy tập các mộ liệt sĩ của quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam từng tham gia chiến đấu và hy sinh tại Lào. Được xây dựng từ năm 1976 và bắt đầu quy tập mộ vào năm 1982, nghĩa trang quy tập được 11.000 ngôi mộ.

Thượng tá Minh kể, trước khi vào chiến trường, mỗi chiến sĩ đều được phát một lọ Penecilin để đựng thông tin về tên, tuổi, quê quán, đơn vị. Khi hy sinh, đồng đội sẽ tìm thấy thông tin này để thông báo cho gia đình. Nhưng không phải ai hy sinh khi tìm thấy cũng còn nguyên vẹn thông tin này.

Theo Đại úy Nguyễn Văn Thế, Trung đoàn 335, đoàn Thảo Nguyên, Quân khu IV, riêng đơn vị này đã có tới 1.600 chiến sĩ đã hy sinh tại chiến trường Lào và đã quy tập về nghĩa trang, trong đó cũng có chỉ có 1/3 liệt sỹ trong số đó tìm được tên tuổi. 6 tỉnh thuộc Quân khu IV cũng đã thành lập ra mỗi tỉnh một đơn vị chuyên trách riêng tiếp tục đi tìm kiếm quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam chiến đấu ở chiến trường Lào, bởi, hiện vẫn còn một số chiến sĩ Việt Nam đang nằm lại đó. Trung bình thường mỗi năm có hai đợt quy tập mộ liệt sĩ, và mỗi đợt quy tập được khoảng 200 - 250 mộ liệt sĩ.

Quản trang nghĩa trang Việt - Lào Nguyễn Hữu Xuân cho biết, năm nào cũng có hàng trăm lượt người đến đây để tìm mộ người thân. Làm quản trang chục năm tại đây, ông Xuân ngày nào cũng mong gần 7.000 mộ liệt sĩ ở nghĩa trang này tìm được  tên.

Đã 2 ngày nay, cô Nguyễn Thị Tữ, thị trấn Hùng Sơn, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ cắm cúi ghi chép trước những tấm bia. Cô Tữ bảo, nhà cũng có người thân hy sinh trong chiến tranh, mãi sau này nhờ có người báo rằng có tên ngôi mộ như thế nên báo về gia đình. Nhờ đó, sau bao năm tìm lại được người thân. "Tôi đi tìm những tấm bia mộ có ghi quê quán cùng nơi tôi ở rồi đem về nhờ đài phát thanh, truyền hình tỉnh đăng tin, để những gia đình của các liệt sĩ chưa tìm thấy mộ biết"- cô Tữ nói.

Hàng nghìn ngôi mộ được thắp nến trong đại lễ Cầu siêu! Vẫn còn quá nhiều nỗi ám ảnh từ những tấm bia: "Liệt sĩ chưa biết tên". Các anh là ai? Quê ở nơi nào? Làm thế nào để các anh trở về với gia đình?

 

Sáng 24/10, Lễ kỷ niệm 60 năm quân tình nguyện Việt Nam và chuyên gia giúp Lào (1949-2009) đã chính thức diễn ra tại Nghĩa trang liệt sỹ Việt - Lào, huyện Anh Sơn, Nghệ An. Trong không khí linh thiêng và trang trọng, những hình ảnh của quá khứ và hiện tại, của âm - dương như được nối liền, với sự gia trì của Phật lực, lời kinh siêu độ, những người có mặt tại Lễ kỷ niệm đã dâng hương, cầu nguyện cho anh linh các liệt sỹ được thảnh thơi trong thế giới vô biên. Sự hy sinh cao cả của các anh đã và sẽ được Tổ quốc mãi mãi ghi công, những người còn sống đời đời tưởng nhớ. Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn cho biết, tròn 60 năm trước, những người con đất Việt dũng cảm, kiên trung đã không quản ngại gian khổ, hy sinh, không tiếc máu xương, cùng với những người anh em Lào nương tựa vào nhau, trong sự trở che của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đã chiến đấu kiên cường và ngã xuống. Thân thể và khí phách của các anh, các chị đã hòa quyện với thiên nhiên cây cỏ, trở thành hồn thiêng sông núi, dệt nên những trang sử hào hùng về tinh thần quốc tế vô tư trong sáng "Giúp bạn như thể giúp mình" của dân tộc Việt Nam, làm nên những huyện thoại về người lính tình nguyện Việt Nam; bình dị mà oai hùng, trẻ trung và gan dạ, vui vẻ và quật cường.