Giờ đây, một con phố ở thủ đô đã được đặt tên người anh hùng Nguyễn Ngọc Nại. Thế nhưng, ít ai được biết đến số phận khá long đong của phần mộ 8 người anh hùng này hơn nửa thế kỷ qua. Và cũng chỉ mới hơn một năm trước thôi, 8 phần mộ này vẫn phải mang chung tấm bia: Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại. Nhưng giờ đây, họ đã được trả lại đúng danh phận của mình, sau hơn 60 năm nằm xuống đất mẹ.

Cuộc chiến không cân sức

Tình cờ, trong một buổi chiều thu ngồi tiếp chuyện với GS - đại tá Ngô Thế Nùng - nguyên Phó Trưởng ban Tham mưu Trung đoàn Thủ Đô - cùng ôn lại quãng thời gian 60 ngày đêm chiến đấu anh dũng, kiên cường giam chân giặc Pháp tại Hà Nội của Trung đoàn Thủ Đô, tôi được ông hé lộ một chi tiết thú vị về Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại - những người đã dũng cảm ở lại kìm chân giặc Pháp khi chúng phát hiện ra cuộc rút lui thần kỳ của Trung đoàn Thủ Đô đêm 17.2.1947. “Tôi nghe đâu mới năm ngoái thôi, người ta xác định được tên tuổi, danh phận của từng ngôi mộ trong đội của anh hùng Nại hy sinh năm đó” - lời gợi ý của đại tá Nùng đã nhen nhóm sự tò mò vốn có trong tôi. Và rồi, qua những nhân chứng, những tư liệu lịch sử, câu chuyện về số phận long đong hơn nửa thế kỷ của phần mộ 8 chiến sĩ thuộc Đội liên lạc Nguyễn Ngọc Nại đã được tái hiện.

Ông Bình thắp nén hương trên mộ chú mình - Anh hùng - Liệt sĩ Nguyễn Ngọc Nại.

Để bạn đọc có thể hình dung về chiến công anh dũng của Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại (đúng ra là đội liên lạc của Phúc Xá, Ngọc Thụy, Gia Lâm), xin được nhắc lại về cuộc chiến không cân sức rạng sáng 18.2.1947 qua hồi tưởng của cố Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Minh Tiến - người khi đó giữ cương vị Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến khu Phúc Xá (Hà Nội): “... Đêm 17.2.1947, Nguyễn Ngọc Nại cùng với đơn vị chia nhau dẫn đường cho Trung đoàn Thủ Đô bí mật lặng lẽ men theo dọc bờ sông Hồng, vượt qua những ánh đèn pha của địch trên cầu Long Biên rồi sang đầu bãi Trung Hà, qua bãi non và lội sang bãi Tứ Tổng – Tầm Xá để từ đó vượt sông Hồng sang Đông Anh. Khi phần lớn Trung đoàn Thủ Đô đã rút lui an toàn, còn khoảng 20 anh chị em thì trời sáng, giặc Pháp phát hiện dấu vết hành quân của ta. Chúng liền huy động thủy lục không quân đuổi theo hòng tiêu diệt trung đoàn.

Đồng chí Nại giao cho 2 đồng chí nhanh chóng dẫn đường cho đơn vị cuối cùng vượt sông Hồng. Còn đồng chí Nại và 8 anh em khác ở lại để chặn địch. Đồng chí Nại đã chỉ huy anh em vừa đánh, vừa rút sang phía tây, ngược với hướng bến đò nhằm đánh lạc hướng quân địch. Vì thế, địch tập trung lực lượng đánh về hướng đó mà không chú ý đến phía đông là nơi đơn vị cuối cùng của Trung đoàn Thủ Đô đang rút. Bằng súng trường và lựu đạn, anh em đã tiêu diệt được một số tên giặc. Tới gần trưa thì vũ khí cạn dần, nhiều đồng chí trong đội đã hy sinh. Đồng chí Nại, đồng chí Lực vẫn kiên cường chiến đấu cho đến lúc chỉ còn một quả lựu đạn thì từ tứ phía, địch ập đến định bắt sống 2 người. Chờ khi địch ập tới, đồng chí Nại đã cho nổ lựu đạn làm một số tên địch chết theo...

Trong số 9 người của đội liên lạc đặc biệt, thì 8 người anh dũng hy sinh, gồm có các đồng chí: Nại, Lực, Quảng, Cung, Văn, Thông, Mão, Hát. Khi giặc vừa rút đi, anh em còn lại trong đội trở lại bãi Tầm Xá để tìm thì thấy tất cả đã hy sinh. Riêng đồng chí Diên bị súng cối của địch bắn vùi lấp cả người dưới hố chiến đấu cá nhân và bị ngất đi, địch tưởng đã chết nên bỏ đi. Vì điều kiện lúc đó địch lùng sục gắt gao, lễ truy điệu được tổ chức vội ngay tại chỗ. Tám người được chôn ngay trên bờ sông tại bãi Tầm Xá (nay thuộc xã Xuân Canh, Đông Anh). Không ngôi nào có bia mộ!

8 ngôi mộ và nửa  thế kỷ long đong

Ông Nguyễn Ngọc Bình (tổ 7, phường Ngọc Thụy, Gia Lâm) là cháu ruột, gọi Anh hùng - liệt sĩ Nguyễn Ngọc Nại bằng chú. Ông Bình tự hào vì nhà ông, ngoài chú Nại còn có chú Nguyễn Ngọc Hoạch cũng trong đội liên lạc đặc biệt của Phúc Xá ngày ấy, sau này cũng là liệt sĩ chống Mỹ. Còn trong số 8 người của đội liên lạc hy sinh khi kìm chân quân Pháp, người nhà ông còn có liệt sĩ Nguyễn Ngọc Cung - cũng gọi Nguyễn Ngọc Nại bằng chú. Tiếp nối quãng hồi tưởng, ông Bình kể: Ngay khi em trai hy sinh, bố ông là ông Nguyễn Ngọc Túc khi đó đang ở bộ đội đã lén trốn đơn vị về nhà để cùng mọi người tận tay chôn em và 7 người đồng đội. Đến năm 1954, ông trở về, quay lại chỗ bờ sông để tìm 8 phần mộ thì không thấy nữa.

Đau xót, ông và người dân Ngọc Thụy cứ đinh ninh rằng 8 ngôi mộ qua năm tháng đã bị sạt lở rơi xuống sông. Không ai có thể nghĩ rằng, ngay sau khi 8 ngôi mộ được chôn, vài năm sau, người dân Xuân Canh đã cẩn thận chuyển 8 ngôi vào phía trong vì sợ đất lở, nhưng vì không có bia nên họ không biết lai lịch của những ngôi mộ này, chỉ biết là chiến sĩ tự vệ của ta. Đến năm 1991, khi xây nghĩa trang liệt sĩ, UBND xã Xuân Canh đã quy tập luôn 8 ngôi mộ liệt sĩ vô danh vào đây. Năm 1993, trước khi mất, ông Túc vẫn đau đáu dặn lại con trai mình: “Phải gắng tìm được phần mộ của chú Nại cũng như các đồng đội thì cha mới yên tâm nhắm mắt”.

May thay, năm 1997, nghĩa là đúng 50 năm kể từ khi Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại ngã xuống và cũng là năm đội được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Tiểu đội Anh hùng lực lượng vũ trang”, các phần mộ được tìm lại một cách rất tình cờ. Vợ ông Nguyễn Minh Tiến (ông Tiến vốn người Ngọc Thụy) trong một lần về chơi với người họ hàng ở Xuân Canh đã kể về sự mất tích của 8 ngôi mộ, trong đó có phần mộ của anh trai ông Tiến là Nguyễn Công Quảng. Người dân ở đây thấy nhiều tình tiết trùng hợp với 8 ngôi mộ vô danh mà họ đã quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ xã từ nhiều năm trước. Và chỉ từ đây, số phận của các liệt sĩ Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại mới hết long đong.

Nhà ngoại cảm Dương Mạnh Hùng (thứ hai trái sang, hàng đầu) trao ảnh vẽ bằng ngoại cảm cho người nhà các liệt sĩ. Ảnh: H.P

Tìm lại danh phận

Theo giới thiệu của đại tá Nùng, tôi tìm gặp ông Lê Văn Hữu - một cựu chiến sĩ của Trung đoàn Thủ Đô. Hơn 70 tuổi, nhưng giọng ông vẫn rành rẽ như trai trẻ: “Khi còn làm công tác mặt trận ở phường, năm nào cứ tới dịp 27.7 là chúng tôi cùng người nhà 8 liệt sĩ cũng sang nghĩa trang Xuân Canh để thắp hương cho 8 phần mộ đó. Phía trên 8 phần mộ, hơn chục năm trời vẫn chỉ có tấm bia chung ghi: Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại, chứ không ai biết ngôi mộ nào của đồng chí nào. 8 ngôi nằm song song thành 2 hàng. Im lìm. Không tên tuổi.

Ai cũng khóc vì vẫn chưa làm trọn nghĩa với người đã khuất, chưa trả lại danh phận cho các anh. Khoảng 3 năm trước, tôi nghe nói nhiều nhà ngoại cảm có thể giúp tìm mộ liệt sĩ. Tôi nghĩ, tại sao không nhờ họ xác định giúp danh phận 8 ngôi mộ này nhỉ. Nghĩ vậy, tôi liền trao đổi với con gái là Phó Chủ tịch phường Ngọc Thụy để nhờ phường giúp đỡ. Con tôi đồng ý ngay. Rồi tôi điện thoại cho đồng chí Trương Tích Phong (nguyên Trung đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 18 Trung đoàn Thủ Đô) và nhờ liên lạc với Thiếu tướng Nguyễn Chu Phác. Ông Phác cũng đồng ý ngay, nhưng phải mất gần 2 năm ông mới thu xếp để mời 2 nhà ngoại cảm về Xuân Canh xác định danh phận cho 8 ngôi mộ”.

Phó Chủ tịch phường Ngọc Thụy Lê Thị Bích Hoài nhớ rõ buổi sáng 18.3.2009, khi Thiếu tướng Nguyễn Chu Phác (Chủ nhiệm bộ môn Cận tâm lý VN) cùng với hai nhà ngoại cảm Hoàng Thị Thiêm, Nguyễn Khắc Bốn xuống làm việc. Chị cũng như tất cả người thân của các liệt sĩ đã xúc động đến mức không kìm được nước mắt khi 2 nhà ngoại cảm, bằng phương pháp riêng của mình, đã xác định chính xác danh phận của 8 ngôi mộ đặc biệt trong nghĩa trang xã Xuân Canh. 8 liệt sĩ cuối cùng đã được tìm lại danh phận sau hơn 60 năm nằm xuống đất mẹ. Tiếp đó, nhà ngoại cảm Dương Mạnh Hùng với năng lực của mình đã vẽ lại chân dung một số liệt sĩ trong đội liên lạc và người nhà thừa nhận rất giống người đã khuất. Mọi người đều cảm thấy như 8 phần mộ câm lặng kia bỗng trở nên gần gũi, thân thuộc với mình hơn bao giờ hết.

Giờ đây, 8 ngôi mộ trong nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Canh, ngoài một tấm bia chung phía trên, ghi tên Đội liên lạc đặc biệt Nguyễn Ngọc Nại, còn có 8 tấm bia trên 8 ngôi mộ nằm thành 2 hàng song song, với những dòng tên trang trọng: Anh hùng – liệt sĩ Nguyễn Ngọc Nại; liệt sĩ Nguyễn Công Lực; liệt sĩ Nguyễn Công Quảng; liệt sĩ Nguyễn Ngọc Cung; liệt sĩ Nguyễn Như Văn; liệt sĩ Ngô Đăng Thông; liệt sĩ Ngô Đăng Mão; liệt sĩ Nguyễn Văn Hát (riêng liệt sĩ Nguyễn Văn Hát hiện vẫn chưa tìm thấy thân nhân).

Họ, tuy khác ngày sinh, nhưng đều có chung ngày mất: Ngày 18.2.1947 - ngày họ đã làm nên lịch sử.

Hải Phong