Một người tử tù với 2 bản án tử hình trong hầm tối đã viết huyết thư gửi lên Bác Hồ và trên pháp trường đã đề nghị với địch 3 điều kiện: Không cần trói, không cần bịt mắt và được hát Quốc ca.

Tung hoành

Liệt sĩ anh hùng Nguyễn Đình Chính là con một gia đình đông con ở làng Nguyễn, huyện Đông Hưng, Thái Bình, sau lên sống ở thị trấn Đáp Cầu, Bắc Ninh. Tháng 4.1944, anh vào Sài Gòn làm tại xưởng sửa chữa tàu Ba Son của thủy quân Pháp. Chỉ mấy tháng làm lính, Chính đã nhận ra cái “vỏ” bình đẳng trong hải quân Pháp và anh đã cùng thầy đội Thăng - người thường đứng về lính thợ Việt Nam - thực hiện kế hoạch đánh chìm chiến hạm Suren của Pháp. Tiếc rằng kế hoạch đang tiến hành thì bị lộ. Thầy đội Thăng bị bắt, còn Nguyễn Đình Chính bị địch truy nã.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945, Nguyễn Đình Chính được cách mạng giao nhiệm vụ huấn luyện 2 tiểu đoàn dân quân địa phương để lùng bắt những ổ cướp trong vùng Lộc Ninh, Dầu Tiếng. Khi tiếng súng kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu, anh trở về mặt trận Lái Thiêu là Trưởng ban Võ khí, rồi làm Trưởng ban Công tác Một - đơn vị tiền thân của biệt động giữa sào huyệt giặc Pháp ở Sài Gòn. Dưới sự chỉ huy tài trí, dũng cảm của anh, đơn vị đã lập nhiều chiến công làm nức lòng nhân dân Sài Gòn. Theo bản cáo trạng của Toà án Pháp thì chưa đầy hai năm, Nguyễn Đình Chính đã chỉ huy và cùng Ban Công tác Một tham gia chiến đấu 57 trận lớn - nhỏ giữa Sài Gòn, làm cho kẻ thù mất ăn, mất ngủ, từng được giao trọng trách bảo vệ Khu trưởng Nguyễn Bình (Trung tướng Nguyễn Bình) giữa sào huyệt giặc.

Trưa 16.2.1947, Nguyễn Đình Chính cùng đồng chí Bát Tròn đã bị mật thám Pháp bắt khi đến một cơ sở ở quận Phú Nhuận lấy tiền mua thuốc chạy chữa cho một trinh sát trẻ bị thương. Được tin bắt được Nguyễn Đình Chính, cả bọn mật thám đến xem mặt anh. Tên Ba Danh - Chánh mật thám liên bang - trực tiếp chỉ huy tra khảo. Hắn giở trò mua chuộc Chính hòng moi danh sách cán bộ chiến sĩ trong Ban Công tác Một, các ngoại kiều, trí thức, tư sản Việt Nam mà Trung tướng Nguyễn Bình đã gặp. Chúng cùm tay, cùm chân, đóng hàm thiếc vào mồm để anh không chửi chúng được. Bọn thủy quân Pháp cũng đến kết hợp tra tấn. Song tất cả mọi kỹ thuật tra tấn hiện đại của người Pháp đều bất lực trước ý chí kiên cường, lòng trung thành tuyệt đối của Nguyễn Đình Chính. Trong lúc bị tra tấn, có cơ hội là Nguyễn Đình Chính lên án thực dân Pháp. Một lần, anh đã dùng cả hai tay bị còng đập vỡ mặt một tên mật thám. Suốt 3 tháng ròng tra tấn dã man không moi được gì, đầu tháng 5.1947, địch buộc phải đưa Nguyễn Đình Chính vào Khám lớn Chí Hoà. Tại đây, anh đã cùng lực lượng xung kích dẹp nạn “đầu gấu” trong tù, làm cho không khí trong tù đỡ ngột ngạt hơn. Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát đã được bầu là Chủ tịch liên đoàn tù nhân trong giai đoạn này.

Nhà tù Côn Đảo (ảnh minh hoạ). Ảnh: Lê Anh Tuấn.

Tháng 10.1947, Toà án binh thủy quân Pháp đã tuyên án tử hình Nguyễn Đình chính vì hai tội: “Âm mưu đánh đắm chiến hạm Suren của Pháp và tội đảo ngũ”. Tuyên án xong, lập tức Nguyễn Đình Chính bị chúng đưa xuống hầm tử hình 18A - Khám lớn Chí Hoà. Ít lâu sau, thực dân Pháp còn mở tiếp một phiên toà để xử Nguyễn Đình Chính về tội “chống lại nhà cầm quyền Pháp, làm tan rã quân đội Pháp... phương hại đến an ninh quốc gia (!)” và tuyên tiếp bản án tử hình thứ hai.

Tại phiên toà này, Nguyễn Đình Chính đã đanh thép đọc bản tự bào chữa bằng tiếng Pháp. Lời văn sâu sắc, giọng nói hùng hồn, Nguyễn Đình Chính đã biến pháp trường thành nơi tố cáo tội ác của thực dân Pháp và tay sai, chỉ ra tương lai tươi sáng của cuộc kháng chiến do Hồ Chủ tịch lãnh đạo. Sau này, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã viết: “Hồi tôi và anh Bình (Trung tướng Nguyễn Bình) ở căn cứ Vườn Thơm, đôi lần Nguyễn Đình Chính từ Sài Gòn ra báo cáo. Lực lượng vũ trang của ta 1-2 năm đầu kháng chiến còn non trẻ, nhất là thành phố đã bị chiếm như Sài Gòn, địch hơn hẳn ta về quân số và vũ khí, nhưng Chính nổi tiếng là một chỉ huy gan góc. Bị địch bắt, Chính chịu đựng mọi cực hình tra tấn. Các đồng chí cùng ở tù với Chính đều ca ngợi, kính phục. Anh ấy lạc quan cho tới khi ra pháp trường...”.

Trong những ngày đợi chờ lên đoạn đầu đài, Nguyễn Đình Chính đã tìm cách vượt ngục, viết huyết thư gửi lên Bác Hồ, viết thư cho mẹ đẻ, cho người má nuôi, cho người yêu của mình là Nguyễn Thị Phẩm cũng là một nữ biệt động Ban Công tác Một- người con quê hương Thái Bình. Trong cuộc chiến đấu ác liệt, tình yêu của họ đã nảy nở. Hai người yêu nhau, rất gần nhau mà không dám công khai báo cáo tổ chức, không dám làm đám cưới. Bởi như vậy, họ không được ở nội thành trực tiếp chiến đấu.

Bức huyết thư

Trong những ngày ở hầm tối Khám lớn Chí Hoà, Nguyễn Đình Chính đã nhờ người má nuôi tìm cách chuyển ảnh Bác Hồ vào trong hầm tối và nhờ má tìm cách chụp được bức hình của anh dưới địa ngục trần gian để gửi tới Bác. Tấm ảnh Bác Hồ đã vượt qua bao vọng gác nghiêm ngặt của nhà tù xuống hầm tối - nơi giam giữ người tử tù Nguyễn Đình Chính. Nguyễn Đình Chính đã lấy máu viết liền 4 trang huyết thư gửi tới Bác Hồ, trong đó có đoạn: “Thưa Cha, con sung sướng vì người Cha bất diệt sẽ nhận được vài hàng vĩnh biệt của đứa con yêu... Gần 2 năm trời đi theo tiếng gọi của tổ quốc, con - một chiến sĩ ly hương - chỉ biết đem xương máu ra phụng sự tổ quốc. Con đã thi hành hết nhiệm vụ và bổn phận để xứng đáng là trai thời loạn, là con của Cha... Ngày chết của con lặng lẽ tới lúc nào? Con chưa hề thấy nao lòng với cái chết. Con thiết nghĩ đã là chiến sĩ thì chết ở cảnh nào cũng vì tổ quốc. Bao cái chết anh dũng của các chiến sĩ Việt Nam vẫn sáng tỏ và in sâu trong tâm trí con... Sau khi dừng bút, con trịnh trọng đặt bức thư này trên bàn thờ tổ quốc, bày biện đơn sơ, quay mặt về hướng bắc, gửi tới Cha tất cả lòng kính trọng của đứa con yêu sắp trả xong nợ nước...”.

Sáng 9.2.1949, giặc Pháp đã đem xử tử hình Nguyễn Đình Chính tại trường bắn Chí Hoà. Nguyễn Đình Chính, lúc này anh mới 24 tuổi. Luật sư Nguyễn Chí Vịnh- người đã có mặt trong trường bắn - kể lại: “Nguyễn Đình Chính rất bình tĩnh ra 3 điều kiện: Không cần bịt mắt, không cần trói và được hát Quốc ca”. Nguyễn Đình Chính đã ngã xuống. 45 năm sau, Đảng, Nhà nước mới truy tặng danh hiệu Anh hùng liệt sĩ cho anh. Tại thành phố mang tên Bác, có một mái trường và một con đường mang tên Nguyễn Đình Chính và ở thành phố Thái Bình quê hương anh, cũng có một con đường mang tên anh.

Lã Quý Hưng